tło

Postępy prac badawczych nad schronem nr 7

Łukasz Drzensla

Fot. 01. Fotografia dokumentalna przedstawiająca ścianę boczną schronu ze strzelnicą armaty 75 mm oraz strzelnicą ckm. Na stropie widoczna kopuła obserwacyjna "typu 36". Fot. za. Oberkommando des Heeres Generalstab des Heeres. Denkschrift über die polnische Landesbefestigung (s. 216)

Schron nr 7 na stopie pokojowej (do mobilizacji) należał do p.o. "Łagiewniki". Znajdował się w okolicy dzisiejszej ulicy Pszczelnej. Jeszcze podczas niemieckiej okupacji został rozebrany. Choć wydawałoby się, że pozostało po nim jedynie kilka fotografii, udało się ustalić szereg nowych informacji, które przybliżają nas do poznania tego schronu.

Rys. 01. Schematyczny rysunek przedstawiający przybliżony przekrój ściany bocznej. Linią przerywaną zaznaczono przewidywany przebieg ścian oraz wielkość izb.

Dzięki odnalezionym w CAW dokumentom polskiego kontrwywiadu, dotyczącym ochrony robót fortyfikacyjnych na Śląsku udało się ustalić, kiedy nastąpiły zmiany w numeracji śląskich schronów. W dokumentach można wyróżnić dwie numeracje - „dawną" oraz „obecną". Zmiana nastąpiła w okolicach października/listopada 1937 roku, ale nie całkowicie – nie dotyczyła wszystkich obiektów. Pełna zmiana nastąpiła pomiędzy 20 a 25 listopada 1937 roku. Numeracja „obecna" została już z polskimi schronami aż do wybuchu wojny. Jest to niezwykle cenna informacja, ponieważ w znanym dokumencie „Meldunek o zakończeniu nakazanych prac fort." znajdują się numery schronów dotychczas niezidentyfikowanych – schron nr 23 pojawia się dwukrotnie, a nr 50 (według numeracji „obecnej", znanej z dokumentów „Zestawienie stanu pokojowego...") posiada jedną, a nie dwie, jak w „Meldunku...", kondygnację. O ile schron nr 50 pozostaje wciąż zagadką i można podać jedynie jego przybliżoną lokalizację, o tyle schron nr 23 z odcinka budowlanego „Łagiewniki" już nie. Pewien strzelec został podsłuchany przez agenta kontrwywiadu podczas wyjawiania informacji dotyczących szczegółów zmiany numeracji. Według jego relacji, „dawny" obiekt nr 23 to „obecny" nr 7. Informacje podane przez strzelca pokrywają się z innymi relacjami z dokumentów kontrwywiadu i można je uznać za pewne. Dzięki temu udało się ustalić, że wyburzony schron nr 7 („dawny" nr 23) miał górną kondygnację betonowaną w 1937, a nie 1936 roku, a jej kubatura wynosiła 333,66 m3.

Fot. 02. Fotografia dokumentalna z niemieckiej pracy szpiegowskiej o fortyfikacjach radzieckich. Kadr jest niemalże identyczny jak na fot. 01. Istotną różnicą jest mniejszy kontrast, który uwypukla pewne elementy. Fot. za. Oberkommando des Heeres. Die Landesbefestigungen der Union der Sozialistichen Sowjetrepubliken (UdSSR). Teil III (s. 51)

Na podstawie fotografii z niemieckiej pracy szpiegowskiej o fortyfikacjach radzieckich Die Landesbefestigungen der Union der Sozialistichen Sowjetrepubliken (UdSSR) udało się ustalić, że ściana boczna ze strzelnicą armaty i ścienną strzelnicą ckm odbiega od „normy". Analiza padania cieni wykazała, że przed „uskokiem ochronnym" pomiędzy strzelnicą armatnią i ckm jest jeszcze dodatkowe załamanie, niewystępujące w żadnym znanym śląskim schronie. Niestety, choć sama fotografia dostarcza nowych informacji, to jej opis nie podaje niczego ponad to, co można wywnioskować ze znanych fotografii schronu.

Fot. 03. Fotografia dokumentalna z niemieckiej pracy szpiegowskiej o fortyfikacjach polskich, z 1938 roku. W centrum kadru widać szopę (w której znajduje się budowany schron nr 7), która maskowała budowę schronu. Cały plac budowy otoczony jest wysokim parkanem. Fot. za. Oberkommando des Heeres. Gegenwärtiger Stand des Ausbaus der polnischen Landesbefestigung Mai 1938

Powyższe spostrzeżenia to kolejny krok, który przybliża nas do poznania konstrukcji tego schronu. Pokazują także, że odpowiedzi należy szukać również w znanych już źródłach, które tylko na pozór zostały całkowicie poznane.

Źródła

  • CAW, sygn. I.371.5/A.362, L. 3603/37.Inf.F.tj., Ekspozytura Samodzielnego Referatu Informacyjnego D. O. K. V do Kierownika Robót Nr 23. Sprawozdanie z ochrony śląsk. prac terenowych.
  • CAW, sygn. I.302.4.2113, L. dz. 1120/37/tjn. Kierownictwo Robót Nr. 23 do Inspektora Armii Generała Dywizji Inż. Leona Berbeckiego, Meldunek o zakończeniu nakazanych prac fort.
  • Oberkommando des Heeres Generalstab des Heeres General der Pioniere und Festungen bei Oberkommando des Heeres Abteilung Auswertung fremder Landesbefestigungen. Denkschrift über die polnische Landesbefestigung
  • Oberkommando des Heeres. Die Landesbefestigungen der Union der Sozialistichen Sowjetrepubliken (UdSSR). Teil III
  • Oberkommando des Heeres. Gegenwärtiger Stand des Ausbaus der polnischen Landesbefestigung Mai 1938
  • Zestawienie stanu pokojowego załogi p.o. "Łagiewniki" koniecznego dla celów osłony
  • Suszka Bolesław, Punkt oporu "Łagiewniki" Obszaru Warownego Śląsk. Wspomnienia. Infort numer specjalny. 2009.